Yazı Detayı
28 Haziran 2017 - Çarşamba 00:21 Bu yazı 135 kez okundu
 
VİCDAN
Latif BAYHAN
 
 

Sabahattin Ali, Değirmen adlı öyküsünde insanın vicdanı ile hesaplaşmasını anlatırken şöyle der: “İnsan evvela kendi kendisinden utanır gibi olur ama, bilir misin, bizim en büyük maharetimiz nefsimizden beraat kararı almaktır. Vicdan azabı dedikleri şey ancak bir hafta sürer. Ondan sonra en aşağılık katil bile yaptığı iş için kafi mazeretler tedarik etmiştir.”

 

Sözlükler vicdanı, “Kişiyi kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerine dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan güç” olarak tanımlıyor. Şu halde; sözlüklere göre vicdan, ister içimizdeki bir güç olsun ister bir duygu olsun düşüncelerimizi, davranışlarımızı, kararlarımızı yargılayan bir yargıçtır.

 

Madem ki vicdan içimizde bir kürsü kurmuş ve her davranışımızı yargılamaktadır; bu yargıcın kim olduğunu, nasıl hüküm verdiğini ve yasanın ne olduğunu anlamaya çalışmak gerekir.

Öncelikle; vicdanın biz insanlara özgü olup olmadığını sorgulamak icap eder. Acaba, hayvanlarda ve diğer canlılarda da vicdan uygulaması var mıdır? Eski bir gazetenin iç sayfasındaki haberde, Avustralya’nın Adelaide eyaletindeki bir hayvanat bahçesinde sıradışı ve insanı duygulandıran bir olay yaşandığı bildiriliyordu. Doğum sırasında annesini kaybeden şempanze Boon’un, parktaki bir diğer şempanze tarafından evlat edinildiği, hamile olan Zombi adlı şempanzenin, 6 günlük Boon’a kendi yavrusu gibi baktığı, bakıcıların “Daha önce hiç hamile bir şempanzenin, başka bir yavruyu evlat edindiğini görmemiştik” dedikleri anlatılıyordu.

 

Bu sıradışı olay, bazı hayvanların da bir vicdan sahibi olup olmadıklarını ve onların davranışlarında etkili olup olmadığını düşündürtmektedir. Ancak; bizim üzerinde konuşup tartıştığımız anlamdaki bir vicdan uygulaması idrak, bilgi ve muhakeme yeteneği gerektirmektedir. Bu sebeple, bu anlamdaki bir vicdan uygulamasının yalnızca insana ait olduğunu kabul etmek gerekir.

 
Etiketler: VİCDAN,
Yorumlar
Haber Yazılımı Haber Scripti Haber Sistemi Haber Paketleri