Yazı Detayı
24 Mayıs 2016 - Salı 16:42
 
Kafkas Cephesinde Osmanlı- Alman Çatışması
Sibel Doğan
 
 

Savaş boyunca çeşitli cephelerde Osmanlı subayları ile beraber aktif görevde bulunan Alman subaylar arasındaki en büyük çekişme bu cephede 1918 yılında yaşanmıştır. Yer altı kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle cazip bir bölge olan Kafkasya’da  müttefik iki ülke birbirlerine silah doğrultmuş ve durum karşılıklı restleşmelere kadar gitmiştir. Bahsedilen çekişmelerin temel sebebinin 3 Mart 1918 tarihinde imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması olduğu söylenebilir. Bu mutabakat ile Kars, Ardahan, Artvin ve Batum gibi stratejik şehirler Osmanlı topraklarına katılmış ve Osmanlı Devleti’nin bu avantajı Azerbaycan ile birleşmek amacıyla kullanmak istemesi Almanya’nın Kafkasya’daki petrol rezervleri ile ilgili emellerine ters düşmüştür.

Almanya’nın Kafkas petrollerine ilgisi ise 1917 senesinde Irak cephesindeki başarısızlıklardan sonra belirir. Avrupa’nın önemli petrol sahası Galiçya’ya hakim olunamaması, müttefik Romanya’nın Ploieşti şehrindeki petrol tesislerinin Kasım 1916’daki bir İngiliz sabotajında ağır hasar görmesiyle talepleri karşılayamaması ve Orta Doğu’daki askeri başarısızlıklardan ötürü yöredeki petrol sahalarının kontrol altına alınamaması Almanya’nın rotasını Kafkasya’ya çevirmesine neden olmuştur. Alman Orduları Yüksek İdaresi komutanı General Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff yeni petrol kaynaklarının bulunamaması durumunda 1918’de İngiliz, Fransız ve Amerikan kuvvetlerine karşı planladıkları taarruz harekatlarını gerçekleştiremeyeceklerini belirtmiştir. Öte yandan Bolşevik ihtilali sonrası kurulan yeni Sovyet Rusya yönetimi de Bakü petrolünün dörtte birini Almanya'ya vermeyi taahhüt etmiştir.

Rusya’da Çar II. Nikola’yı deviren Bolşevik ihtilalinin ardından savaşmayı bırakmış, yüzbinlerce asker silahlarını atarak memleketlerine dönmüştü. İhtilale karşı başlayan iç isyanları bastırmakla meşgul olan Bolşevikler savaştan çekilmek ve barış yapmak istediler. Uzun ve yorucu bir görüşme maratonunun ardından 3 Mart 1918’de Almanya ile müttefikleri olan Avusturya-Macaristan, Bulgaristan  ve Türkiye ile Rusya arasında imzalanan Brest-Litovsk anlaşması ile Rusya savaştan çekildi. Anlaşmadan müttefikleri ile beraber Türkiye de kazançlı çıktı ve 93 Harbi’nde kaybettiği Kars, Ardahan, Batum’u geri aldı.

Ama diğer cephelerden art arda bozgun haberleri geliyordu ve Enver o sırada bir başka harekata girişti. Kafkasya’yı işgale başladı. Çünkü Hazar Petrollerine giden yol açılmıştı. Bu teşebbüs Türkiye ile müttefiki Almanya arasında yer yer silahlı çatışmalara kadar gidecek büyük bir anlaşmazlığa neden oldu.

Enver’in emriyle taarruza geçen 3. Ordu 1918 Şubatı ile Nisanı arasında Erzincan’ı, Trabzon’u Erzurum’u ve 3 sene önce çok büyük faciaların yaşandığı Sarıkamış’ı geri aldı ve Türkiye, I. Dünya Savaşı öncesi sınırlarının daha ilerisine geçmiş oldu. Enver, aynı günlerde askeri yapılanmanın dışında yeni birlikler teşkil etti. O sırada Kuzey Afrika’da bulunan kardeşi Nuri Paşa’yı çağırarak bu yeni ordunun başına geçirdi. Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan’ın bağımsızlıklarını ilan etmesi üzerine Nuri Paşa önce Gence ’ye girdi. 14 Eylül’de Bakü’yü, daha da ilerleyip Derbend’i aldı ve Şimali Kafkasya Hükümetinin kurulduğu ilan edildi.

Türk birliklerinin ilerlemesi Almanya’da telaşa yol açtı, Zira Hazar Petrolleri elden gitmek üzereydi. Almanya, bütün bu gelişmeler üzerine Türkiye yerine Sovyetlerle yakınlaştı. Berlin ile İstanbul arasında tartışmalar, protestolar Alman Genel Kurmayının baskıları ve buna karşılık Enver’in istifa tehditleri birbirini takip etti. Anlaşmazlık Osmanlı 9. Kafkas Tümenine bağlı birlikler ile Almanları 19 haziran 1918’de Vorontsovka’da silahlı çatışmaya girmesine ve Enver’in kardeşi Nuri Paşa’ya, karşısında ilerlemesine engel olacak herhangi bir Alman birliği çıktığı takdirde ateş emri vermesine kadar gitti. Ancak Türkiye cephede bozguna uğradı.

Nuri Paşa Bakü’de sadece bir buçuk ay kalabildi. İttihat ve Terakki’den sonra gelen Ahmet İzzet Paşa Hükümetinin Mondros’ta imzalamak zorunda kaldığı mütarekeyle Türk birlikleri Kafkasya’yı terk ettiler. Bakü önce İngilizlerin sonra da Kızıl Ordunun işgaline uğradı.

Kaynaklar

http://www.efkandurmus.com/site/arsiv/88-sayi46/910-birinci-dunya-savasinda-osmanli-almanya-catismasi.html

Bardakçı, Murat. Enver. 2015. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

 
Etiketler: Kafkas, Cephesinde, Osmanlı-, Alman, Çatışması,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
21 Nisan 2018
Dilde Zenginleşme
07 Nisan 2018
Alfabemiz Ne Olmalı?
24 Mart 2018
KÖRLÜK
14 Mart 2018
Kadın Hakları
03 Mart 2018
EĞİTİM ÖNEMLİDİR
09 Aralık 2017
Sus, izle
23 Kasım 2017
Modern Türkiye
17 Kasım 2017
BİZ
09 Kasım 2017
Anlam
26 Ekim 2017
Aşk nedir?
13 Ekim 2017
Aydınlık Yol
11 Eylül 2017
Sessiz Gece
27 Temmuz 2017
Bizde Tarih Anlayışı
20 Temmuz 2017
Vahdettin ülkeyi Neden Terk Etti?
13 Temmuz 2017
Şehzade Evlilikleri
08 Temmuz 2017
ENDERUN MEKTEBİ
22 Haziran 2017
Karakol Cemiyeti
01 Haziran 2017
Kitap Severliğimiz
25 Mayıs 2017
Rüzgar
18 Mayıs 2017
Atatürk ve Bayrak
14 Nisan 2017
Süryaniler
05 Nisan 2017
Gençliğimsin
28 Mart 2017
Mustafa Kemal’in İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne Eleştirileri
22 Mart 2017
Kût'ül-Amâre Savaşı
08 Mart 2017
Hürriyet ve İtilaf Partisi
22 Şubat 2017
Ahmet Rıza Bey
07 Şubat 2017
Sol Partilerin Gençlerle ilişkisi
31 Ocak 2017
Akıp giden yaşam
24 Ocak 2017
İttihatçılar
17 Ocak 2017
Sen Lazım
11 Ocak 2017
Ruhumun Aynası
04 Ocak 2017
İttihat ve Terakki
27 Aralık 2016
Mustafa Kemal
20 Aralık 2016
Vatan Yahut Silistre
14 Aralık 2016
VATANIM SENSİN
07 Aralık 2016
Kravatın Tarihi
30 Kasım 2016
HER ŞEY NORMAL
22 Kasım 2016
ÖĞRETMENLİK
16 Kasım 2016
İstanbul
08 Kasım 2016
MİSAKI MİLLİ NEDİR?
02 Kasım 2016
Türkiye’de 29 Ekim
19 Temmuz 2016
İleri Çağ İleri Medeniyet demek midir?
12 Temmuz 2016
İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde Neden Lider yoktu?
29 Haziran 2016
Almanya’nın Osmanlı ile İttifak Yapma Nedenleri
31 Mayıs 2016
Babı Ali Baskını
17 Mayıs 2016
İttihat ve Terakki Partisi’nin ideolojisi
10 Mayıs 2016
Deniz Gezmiş’e
03 Mayıs 2016
Mustafa Kemal ya da Enver
26 Nisan 2016
Sarıkamış Harekatı
19 Nisan 2016
I.DÜNYA SAVAŞINDA ALMANLARLA İTTİFAK YAPMAK ZORUNLU MUYDU?
12 Nisan 2016
Fatih’in Osmanlısı
05 Nisan 2016
Latin Alfabesinin Kullanımı
29 Mart 2016
I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusunun Durumu
22 Mart 2016
Başka Bir Dünya
15 Mart 2016
Çanakkale Savaşı Özel Bir Savaştır
08 Mart 2016
Komutanlık Yetenektir
01 Mart 2016
II. Abdülhamit’in İttihatçılarla İktidar Mücadelesi
23 Şubat 2016
Enver Paşa’nın Kişiliği
16 Şubat 2016
Mobbing zayıflığın göstergesidir.
09 Şubat 2016
Sevgiliye Mektup
02 Şubat 2016
Türklerde milli bilinç
26 Ocak 2016
Güzellik emek ister
19 Ocak 2016
İttihat ve Terakki Kuruluşu
12 Ocak 2016
Enver Paşa ve Mustafa Kemal ilişkisi
05 Ocak 2016
Enver
29 Aralık 2015
Vatan Nedir?
22 Aralık 2015
25 Aralık
15 Aralık 2015
Kahraman mı, Vatan haini mi?
09 Aralık 2015
Ermeni Soykırım iddialarına Türk yanıtı ne olmalı?
01 Aralık 2015
İhmal Edilen Bayırbucak
24 Kasım 2015
Osmanlı Ordusunun Almanlara Teslimi
17 Kasım 2015
Osmanlı Aydınları İttihatçıları İttihatçılar…
10 Kasım 2015
Muhteşem savaş konuşmaları
Haber Yazılımı