Yazı Detayı
24 Mayıs 2016 - Salı 16:42 Bu yazı 500 kez okundu
 
Kafkas Cephesinde Osmanlı- Alman Çatışması
Sibel Doğan
 
 

Savaş boyunca çeşitli cephelerde Osmanlı subayları ile beraber aktif görevde bulunan Alman subaylar arasındaki en büyük çekişme bu cephede 1918 yılında yaşanmıştır. Yer altı kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle cazip bir bölge olan Kafkasya’da  müttefik iki ülke birbirlerine silah doğrultmuş ve durum karşılıklı restleşmelere kadar gitmiştir. Bahsedilen çekişmelerin temel sebebinin 3 Mart 1918 tarihinde imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması olduğu söylenebilir. Bu mutabakat ile Kars, Ardahan, Artvin ve Batum gibi stratejik şehirler Osmanlı topraklarına katılmış ve Osmanlı Devleti’nin bu avantajı Azerbaycan ile birleşmek amacıyla kullanmak istemesi Almanya’nın Kafkasya’daki petrol rezervleri ile ilgili emellerine ters düşmüştür.

Almanya’nın Kafkas petrollerine ilgisi ise 1917 senesinde Irak cephesindeki başarısızlıklardan sonra belirir. Avrupa’nın önemli petrol sahası Galiçya’ya hakim olunamaması, müttefik Romanya’nın Ploieşti şehrindeki petrol tesislerinin Kasım 1916’daki bir İngiliz sabotajında ağır hasar görmesiyle talepleri karşılayamaması ve Orta Doğu’daki askeri başarısızlıklardan ötürü yöredeki petrol sahalarının kontrol altına alınamaması Almanya’nın rotasını Kafkasya’ya çevirmesine neden olmuştur. Alman Orduları Yüksek İdaresi komutanı General Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff yeni petrol kaynaklarının bulunamaması durumunda 1918’de İngiliz, Fransız ve Amerikan kuvvetlerine karşı planladıkları taarruz harekatlarını gerçekleştiremeyeceklerini belirtmiştir. Öte yandan Bolşevik ihtilali sonrası kurulan yeni Sovyet Rusya yönetimi de Bakü petrolünün dörtte birini Almanya'ya vermeyi taahhüt etmiştir.

Rusya’da Çar II. Nikola’yı deviren Bolşevik ihtilalinin ardından savaşmayı bırakmış, yüzbinlerce asker silahlarını atarak memleketlerine dönmüştü. İhtilale karşı başlayan iç isyanları bastırmakla meşgul olan Bolşevikler savaştan çekilmek ve barış yapmak istediler. Uzun ve yorucu bir görüşme maratonunun ardından 3 Mart 1918’de Almanya ile müttefikleri olan Avusturya-Macaristan, Bulgaristan  ve Türkiye ile Rusya arasında imzalanan Brest-Litovsk anlaşması ile Rusya savaştan çekildi. Anlaşmadan müttefikleri ile beraber Türkiye de kazançlı çıktı ve 93 Harbi’nde kaybettiği Kars, Ardahan, Batum’u geri aldı.

Ama diğer cephelerden art arda bozgun haberleri geliyordu ve Enver o sırada bir başka harekata girişti. Kafkasya’yı işgale başladı. Çünkü Hazar Petrollerine giden yol açılmıştı. Bu teşebbüs Türkiye ile müttefiki Almanya arasında yer yer silahlı çatışmalara kadar gidecek büyük bir anlaşmazlığa neden oldu.

Enver’in emriyle taarruza geçen 3. Ordu 1918 Şubatı ile Nisanı arasında Erzincan’ı, Trabzon’u Erzurum’u ve 3 sene önce çok büyük faciaların yaşandığı Sarıkamış’ı geri aldı ve Türkiye, I. Dünya Savaşı öncesi sınırlarının daha ilerisine geçmiş oldu. Enver, aynı günlerde askeri yapılanmanın dışında yeni birlikler teşkil etti. O sırada Kuzey Afrika’da bulunan kardeşi Nuri Paşa’yı çağırarak bu yeni ordunun başına geçirdi. Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan’ın bağımsızlıklarını ilan etmesi üzerine Nuri Paşa önce Gence ’ye girdi. 14 Eylül’de Bakü’yü, daha da ilerleyip Derbend’i aldı ve Şimali Kafkasya Hükümetinin kurulduğu ilan edildi.

Türk birliklerinin ilerlemesi Almanya’da telaşa yol açtı, Zira Hazar Petrolleri elden gitmek üzereydi. Almanya, bütün bu gelişmeler üzerine Türkiye yerine Sovyetlerle yakınlaştı. Berlin ile İstanbul arasında tartışmalar, protestolar Alman Genel Kurmayının baskıları ve buna karşılık Enver’in istifa tehditleri birbirini takip etti. Anlaşmazlık Osmanlı 9. Kafkas Tümenine bağlı birlikler ile Almanları 19 haziran 1918’de Vorontsovka’da silahlı çatışmaya girmesine ve Enver’in kardeşi Nuri Paşa’ya, karşısında ilerlemesine engel olacak herhangi bir Alman birliği çıktığı takdirde ateş emri vermesine kadar gitti. Ancak Türkiye cephede bozguna uğradı.

Nuri Paşa Bakü’de sadece bir buçuk ay kalabildi. İttihat ve Terakki’den sonra gelen Ahmet İzzet Paşa Hükümetinin Mondros’ta imzalamak zorunda kaldığı mütarekeyle Türk birlikleri Kafkasya’yı terk ettiler. Bakü önce İngilizlerin sonra da Kızıl Ordunun işgaline uğradı.

Kaynaklar

http://www.efkandurmus.com/site/arsiv/88-sayi46/910-birinci-dunya-savasinda-osmanli-almanya-catismasi.html

Bardakçı, Murat. Enver. 2015. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

 
Etiketler: Kafkas, Cephesinde, Osmanlı-, Alman, Çatışması,
Yorumlar
Diğer Yazılar
Vahdettin ülkeyi Neden Terk Etti?
Şehzade Evlilikleri
ENDERUN MEKTEBİ
Karakol Cemiyeti
Kitap Severliğimiz
Rüzgar
Atatürk ve Bayrak
Süryaniler
Gençliğimsin
Mustafa Kemal’in İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne Eleştirileri
Kût'ül-Amâre Savaşı
Hürriyet ve İtilaf Partisi
Ahmet Rıza Bey
Sol Partilerin Gençlerle ilişkisi
Akıp giden yaşam
İttihatçılar
Sen Lazım
Ruhumun Aynası
İttihat ve Terakki
Mustafa Kemal
Vatan Yahut Silistre
VATANIM SENSİN
Kravatın Tarihi
HER ŞEY NORMAL
ÖĞRETMENLİK
İstanbul
MİSAKI MİLLİ NEDİR?
Türkiye’de 29 Ekim
İleri Çağ İleri Medeniyet demek midir?
İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde Neden Lider yoktu?
Almanya’nın Osmanlı ile İttifak Yapma Nedenleri
Babı Ali Baskını
İttihat ve Terakki Partisi’nin ideolojisi
Deniz Gezmiş’e
Mustafa Kemal ya da Enver
Sarıkamış Harekatı
I.DÜNYA SAVAŞINDA ALMANLARLA İTTİFAK YAPMAK ZORUNLU MUYDU?
Fatih’in Osmanlısı
Latin Alfabesinin Kullanımı
I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusunun Durumu
Başka Bir Dünya
Çanakkale Savaşı Özel Bir Savaştır
Komutanlık Yetenektir
II. Abdülhamit’in İttihatçılarla İktidar Mücadelesi
Enver Paşa’nın Kişiliği
Mobbing zayıflığın göstergesidir.
Sevgiliye Mektup
Türklerde milli bilinç
Güzellik emek ister
İttihat ve Terakki Kuruluşu
Enver Paşa ve Mustafa Kemal ilişkisi
Enver
Vatan Nedir?
25 Aralık
Kahraman mı, Vatan haini mi?
Ermeni Soykırım iddialarına Türk yanıtı ne olmalı?
İhmal Edilen Bayırbucak
Osmanlı Ordusunun Almanlara Teslimi
Osmanlı Aydınları İttihatçıları İttihatçılar…
Muhteşem savaş konuşmaları
Haber Yazılımı Haber Scripti Haber Sistemi Haber Paketleri