Yazı Detayı
24 Mayıs 2016 - Salı 16:42 Bu yazı 746 kez okundu
 
Kafkas Cephesinde Osmanlı- Alman Çatışması
Sibel Doğan
 
 

Savaş boyunca çeşitli cephelerde Osmanlı subayları ile beraber aktif görevde bulunan Alman subaylar arasındaki en büyük çekişme bu cephede 1918 yılında yaşanmıştır. Yer altı kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle cazip bir bölge olan Kafkasya’da  müttefik iki ülke birbirlerine silah doğrultmuş ve durum karşılıklı restleşmelere kadar gitmiştir. Bahsedilen çekişmelerin temel sebebinin 3 Mart 1918 tarihinde imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması olduğu söylenebilir. Bu mutabakat ile Kars, Ardahan, Artvin ve Batum gibi stratejik şehirler Osmanlı topraklarına katılmış ve Osmanlı Devleti’nin bu avantajı Azerbaycan ile birleşmek amacıyla kullanmak istemesi Almanya’nın Kafkasya’daki petrol rezervleri ile ilgili emellerine ters düşmüştür.

Almanya’nın Kafkas petrollerine ilgisi ise 1917 senesinde Irak cephesindeki başarısızlıklardan sonra belirir. Avrupa’nın önemli petrol sahası Galiçya’ya hakim olunamaması, müttefik Romanya’nın Ploieşti şehrindeki petrol tesislerinin Kasım 1916’daki bir İngiliz sabotajında ağır hasar görmesiyle talepleri karşılayamaması ve Orta Doğu’daki askeri başarısızlıklardan ötürü yöredeki petrol sahalarının kontrol altına alınamaması Almanya’nın rotasını Kafkasya’ya çevirmesine neden olmuştur. Alman Orduları Yüksek İdaresi komutanı General Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff yeni petrol kaynaklarının bulunamaması durumunda 1918’de İngiliz, Fransız ve Amerikan kuvvetlerine karşı planladıkları taarruz harekatlarını gerçekleştiremeyeceklerini belirtmiştir. Öte yandan Bolşevik ihtilali sonrası kurulan yeni Sovyet Rusya yönetimi de Bakü petrolünün dörtte birini Almanya'ya vermeyi taahhüt etmiştir.

Rusya’da Çar II. Nikola’yı deviren Bolşevik ihtilalinin ardından savaşmayı bırakmış, yüzbinlerce asker silahlarını atarak memleketlerine dönmüştü. İhtilale karşı başlayan iç isyanları bastırmakla meşgul olan Bolşevikler savaştan çekilmek ve barış yapmak istediler. Uzun ve yorucu bir görüşme maratonunun ardından 3 Mart 1918’de Almanya ile müttefikleri olan Avusturya-Macaristan, Bulgaristan  ve Türkiye ile Rusya arasında imzalanan Brest-Litovsk anlaşması ile Rusya savaştan çekildi. Anlaşmadan müttefikleri ile beraber Türkiye de kazançlı çıktı ve 93 Harbi’nde kaybettiği Kars, Ardahan, Batum’u geri aldı.

Ama diğer cephelerden art arda bozgun haberleri geliyordu ve Enver o sırada bir başka harekata girişti. Kafkasya’yı işgale başladı. Çünkü Hazar Petrollerine giden yol açılmıştı. Bu teşebbüs Türkiye ile müttefiki Almanya arasında yer yer silahlı çatışmalara kadar gidecek büyük bir anlaşmazlığa neden oldu.

Enver’in emriyle taarruza geçen 3. Ordu 1918 Şubatı ile Nisanı arasında Erzincan’ı, Trabzon’u Erzurum’u ve 3 sene önce çok büyük faciaların yaşandığı Sarıkamış’ı geri aldı ve Türkiye, I. Dünya Savaşı öncesi sınırlarının daha ilerisine geçmiş oldu. Enver, aynı günlerde askeri yapılanmanın dışında yeni birlikler teşkil etti. O sırada Kuzey Afrika’da bulunan kardeşi Nuri Paşa’yı çağırarak bu yeni ordunun başına geçirdi. Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan’ın bağımsızlıklarını ilan etmesi üzerine Nuri Paşa önce Gence ’ye girdi. 14 Eylül’de Bakü’yü, daha da ilerleyip Derbend’i aldı ve Şimali Kafkasya Hükümetinin kurulduğu ilan edildi.

Türk birliklerinin ilerlemesi Almanya’da telaşa yol açtı, Zira Hazar Petrolleri elden gitmek üzereydi. Almanya, bütün bu gelişmeler üzerine Türkiye yerine Sovyetlerle yakınlaştı. Berlin ile İstanbul arasında tartışmalar, protestolar Alman Genel Kurmayının baskıları ve buna karşılık Enver’in istifa tehditleri birbirini takip etti. Anlaşmazlık Osmanlı 9. Kafkas Tümenine bağlı birlikler ile Almanları 19 haziran 1918’de Vorontsovka’da silahlı çatışmaya girmesine ve Enver’in kardeşi Nuri Paşa’ya, karşısında ilerlemesine engel olacak herhangi bir Alman birliği çıktığı takdirde ateş emri vermesine kadar gitti. Ancak Türkiye cephede bozguna uğradı.

Nuri Paşa Bakü’de sadece bir buçuk ay kalabildi. İttihat ve Terakki’den sonra gelen Ahmet İzzet Paşa Hükümetinin Mondros’ta imzalamak zorunda kaldığı mütarekeyle Türk birlikleri Kafkasya’yı terk ettiler. Bakü önce İngilizlerin sonra da Kızıl Ordunun işgaline uğradı.

Kaynaklar

http://www.efkandurmus.com/site/arsiv/88-sayi46/910-birinci-dunya-savasinda-osmanli-almanya-catismasi.html

Bardakçı, Murat. Enver. 2015. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

 
Etiketler: Kafkas, Cephesinde, Osmanlı-, Alman, Çatışması,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
09 Aralık 2017
Sus, izle
311 Okunma.
23 Kasım 2017
Modern Türkiye
296 Okunma.
17 Kasım 2017
BİZ
247 Okunma.
09 Kasım 2017
Anlam
259 Okunma.
26 Ekim 2017
Aşk nedir?
289 Okunma.
13 Ekim 2017
Aydınlık Yol
296 Okunma.
11 Eylül 2017
Sessiz Gece
381 Okunma.
27 Temmuz 2017
Bizde Tarih Anlayışı
389 Okunma.
20 Temmuz 2017
Vahdettin ülkeyi Neden Terk Etti?
412 Okunma.
13 Temmuz 2017
Şehzade Evlilikleri
285 Okunma.
08 Temmuz 2017
ENDERUN MEKTEBİ
449 Okunma.
22 Haziran 2017
Karakol Cemiyeti
418 Okunma.
01 Haziran 2017
Kitap Severliğimiz
434 Okunma.
25 Mayıs 2017
Rüzgar
420 Okunma.
18 Mayıs 2017
Atatürk ve Bayrak
429 Okunma.
14 Nisan 2017
Süryaniler
945 Okunma.
05 Nisan 2017
Gençliğimsin
471 Okunma.
28 Mart 2017
Mustafa Kemal’in İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne Eleştirileri
568 Okunma.
22 Mart 2017
Kût'ül-Amâre Savaşı
545 Okunma.
08 Mart 2017
Hürriyet ve İtilaf Partisi
603 Okunma.
22 Şubat 2017
Ahmet Rıza Bey
677 Okunma.
07 Şubat 2017
Sol Partilerin Gençlerle ilişkisi
556 Okunma.
31 Ocak 2017
Akıp giden yaşam
453 Okunma.
24 Ocak 2017
İttihatçılar
557 Okunma.
17 Ocak 2017
Sen Lazım
487 Okunma.
11 Ocak 2017
Ruhumun Aynası
534 Okunma.
04 Ocak 2017
İttihat ve Terakki
595 Okunma.
27 Aralık 2016
Mustafa Kemal
625 Okunma.
20 Aralık 2016
Vatan Yahut Silistre
577 Okunma.
14 Aralık 2016
VATANIM SENSİN
633 Okunma.
07 Aralık 2016
Kravatın Tarihi
633 Okunma.
30 Kasım 2016
HER ŞEY NORMAL
571 Okunma.
22 Kasım 2016
ÖĞRETMENLİK
613 Okunma.
16 Kasım 2016
İstanbul
515 Okunma.
08 Kasım 2016
MİSAKI MİLLİ NEDİR?
579 Okunma.
02 Kasım 2016
Türkiye’de 29 Ekim
519 Okunma.
19 Temmuz 2016
İleri Çağ İleri Medeniyet demek midir?
987 Okunma.
12 Temmuz 2016
İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde Neden Lider yoktu?
708 Okunma.
29 Haziran 2016
Almanya’nın Osmanlı ile İttifak Yapma Nedenleri
598 Okunma.
31 Mayıs 2016
Babı Ali Baskını
795 Okunma.
17 Mayıs 2016
İttihat ve Terakki Partisi’nin ideolojisi
822 Okunma.
10 Mayıs 2016
Deniz Gezmiş’e
904 Okunma.
03 Mayıs 2016
Mustafa Kemal ya da Enver
1010 Okunma.
26 Nisan 2016
Sarıkamış Harekatı
807 Okunma.
19 Nisan 2016
I.DÜNYA SAVAŞINDA ALMANLARLA İTTİFAK YAPMAK ZORUNLU MUYDU?
694 Okunma.
12 Nisan 2016
Fatih’in Osmanlısı
876 Okunma.
05 Nisan 2016
Latin Alfabesinin Kullanımı
869 Okunma.
29 Mart 2016
I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusunun Durumu
671 Okunma.
22 Mart 2016
Başka Bir Dünya
905 Okunma.
15 Mart 2016
Çanakkale Savaşı Özel Bir Savaştır
807 Okunma.
08 Mart 2016
Komutanlık Yetenektir
771 Okunma.
01 Mart 2016
II. Abdülhamit’in İttihatçılarla İktidar Mücadelesi
868 Okunma.
23 Şubat 2016
Enver Paşa’nın Kişiliği
955 Okunma.
16 Şubat 2016
Mobbing zayıflığın göstergesidir.
848 Okunma.
09 Şubat 2016
Sevgiliye Mektup
1581 Okunma.
02 Şubat 2016
Türklerde milli bilinç
854 Okunma.
26 Ocak 2016
Güzellik emek ister
953 Okunma.
19 Ocak 2016
İttihat ve Terakki Kuruluşu
1031 Okunma.
12 Ocak 2016
Enver Paşa ve Mustafa Kemal ilişkisi
1083 Okunma.
05 Ocak 2016
Enver
875 Okunma.
29 Aralık 2015
Vatan Nedir?
1276 Okunma.
22 Aralık 2015
25 Aralık
859 Okunma.
15 Aralık 2015
Kahraman mı, Vatan haini mi?
910 Okunma.
09 Aralık 2015
Ermeni Soykırım iddialarına Türk yanıtı ne olmalı?
858 Okunma.
01 Aralık 2015
İhmal Edilen Bayırbucak
820 Okunma.
24 Kasım 2015
Osmanlı Ordusunun Almanlara Teslimi
979 Okunma.
17 Kasım 2015
Osmanlı Aydınları İttihatçıları İttihatçılar…
884 Okunma.
10 Kasım 2015
Muhteşem savaş konuşmaları
1634 Okunma.
Haber Yazılımı